La nuech de Nadau.

La nuech de Nadau es un temps de granda confusion per l’infern. Las fachilieras, los lops-garons e los diables se coneissen pas de colèra, per’mor que Nòste-Sénher es nassut ; e fan pertot tant de maschantisas que poden.
Aquela nuech, quand partan per la messa, se fau plan gardar d’abandonar los petits mainatges tots solets dins las maisons. S’es estat vist que las fachilieras an profitat de çò que los pairs e mairs eran sortits, per entrar per getar daus sòrts e balhar dau mau. Tan plan disen que dau costat dau Mas de Fimarcon (¹), los parents, en rentrar de la messa, troberèn un de lors mainatges tot embrochat e que las sorcièras anavan far rostir.



Una nuech de Nadau, doas femnas se n’èran anadas a la messa a Leitora, e en atendent que sonèssen a Sent-Gervasi, se passejavan sus lo bastion (²). Tot en se passejar se trapan en una brancha. 
« Catalina- çò dissèt la Isabela, ’massa ’quela brancha ».
Màs la Catalina aguet pas nonmàs ’massat la brancha que lo vent l’emportet, coma la Isabela, sus la plana de Bustèth (³), onte los sorcièrs tenián lo Sabat.
Tot aqueste meschent monde trepava e que dançava en rond, en esperar que lo diable arribessa per far la paia. Lo Diable arribet a la fin sus una charreta ’talada de chats e de chaiòlats, e drubisset una granda caissa tota plena d’escuts e de lois d’aur. Màs, a proporcion que pagava los fachiliers, los escuts, se chambiavan en charbons e los lois d’aur en fuelhas de ronzilhas sechas.
La paia facha, lo Diable comencet la mala messa, en far lo signe de la crotz en tèrra emb lo pè mança ; e legissèt lo sent evangèli tot a contra piau. Au moment de la consecracion, levet en l’aire una ostia negra a tres punchas ; e los grapauds e las barbòtas se boteren tots a chantar.
Après la consecracion, las gents dau sabat ne’n aneren totas, l’una après l’autra, emb una chandela negra a la man, baisar lo Diable dejós la coa.



« Aqui vòstre torn-çò dissèt una vielha surciera a la Catalina-. I volètz anar ?
- Nani mon Diu ! »
Au mot de Diu, lo Diable fugisset tant que terra coma son meschent monde a l’endarrier. E còp sec, la Catalina e la Isabela se troberen tornadas sus lo Bastion, coma sonavan lo prumier còp de la messa de mièjanuech.
D’aprèp los « Contes de Gasconha » de Joan Francès BLADÉ.
Contat per Francesa Lalana, de Leitora (gers).
(¹)Comuna dau canton de Leitora dens Gèrs.
L’apelan tanben Mas-D’Auvinhon.(²) Passejada publica.
(³)Bòrda au nòrd de Leitora.

Lo conte dau grafuelh

Sabes de qu'es lo grafuelh ? Non ?


Se te passejas dins la garriga, per Nadal, rescontraràs benlèu dins una comba, a l'ombra, una planta polida, a las fuelhas lusentas, que pòrta de bòlas rojas coma la brasa dau fuòc. Es lo grifol.
Sabes d'ont l'i venen aquelas bòlas rojas ? Non ? Escota plan, te zo vau dire.
Segurament que, quand èras pichon, lo papeta e la mameta t'an contat que la nuèit de Nadal es una nuèit magica ont las bèstias parlan la lenga dels òmes.

Lo matin de Nadal lo jau se lèva e crida : " Jèsus Crist es nascut ! "
La vacha demanda : " A onte ? A onte ? "
La chabra respond : " A Betelèm, a Betelèm !!! "
L'àse brama : " I fau anar, i fau anar ! "

L'àse aviá bramat : " I fau anar, i fau anar ! " e totas las bèstias s'eran enchaminadas emb eu chap a Betelèm.

Dau temps que chaminavan, lo paure àse s'avisèt que chadun portava quauque present per lo ninon que veniá de nàisser. La vacha portava lo lach, la jalina, l'uòu e la chabra, de bon formatge. Eu, aviá pas pres res. Aquò lo fasiá migrar e se'n voliá beucòp.
" De que vai dire de ieu nòstre Sénher ? Dirà que sei un àse e aurà plan rason. "

Tot pietadós, era preque de passar la pòrta de l'estable quand avisèt una bèla mata de grifol.

" Qu'es polida aquela planta, amb sas fuèlhas lusentas e vernissadas. Ne'n vau culhir un ramelet e ne'n farai present al pichon Jèsus " se dissèt tot content.

Sarrèt las dents sus las branchetas a las fuèlhas escosentas e dintrèt triomfant dins la grépia sens faire cas de la sang que rajava de sas pòtas e que tombava sus las fuèlhas.

Nòstre Sénher ne fuguèt tocat e vouguèt que d'aqueu jorn, lo grifol portèssa de las fruchas rojas coma de pèrlas de sang en sovenir justament dau pichon e dolorós present dau paure ase.

E tric tric, mon conte es finit,
e tric trac mon conte es ’chabat.

La nuech de Nadau : conte

Lo bestiau, òm zo vei ben sovent, manca res mas de la paraula. Mas parla pas. Lo bon Dieu e la Senta Verge z'an volgut aitau, qu'autrament s'auviriatz pus sus terra.
E pertant lo bestiau a lo drech de parlar, 'na nuech dins l'annada. Quò es la nuech de Nadau, en sovenir d'aquela nuech que l'Enfant-Jesús naissiguet dins 'na grepcha, e que lo buòu e l'asne l 'achauravan de lor alen en bufar apres son pitit còrs. Mas quò es 'na chausa que seriá pas bon d'auvir . E ben far atencion de pas anar a l'exprès dins l'estable per escotar çò qu'an a dire las vachas mai los asnes !
Un còp, quò era pas tant lonh d'aquí, dau costat d'a Lemòtges, i aguet un òme, a si fòrt de zo li contar, que volguet saber, per èsser ben segur. Lai anet. La mieg-nuech aguet pas sonat, vai mas auvir un buòu que disiá a l'autre :
- Duerm, que deman portarem nòstre mestre au cementeri.
Es-quò la paur que n'aguet ? Tornet dins son liech coma poguet, e l'endeman era mòrt.

Marcelle DELPASTRE, Contes Populaires du Limousin,
préface de Robert Joudoux, , Lemouzi n°66, Tulle, 1978

Lo molin de Nadau

Materiau
Una fuelha de grafuelh.
Utilisacion.
Prendre la fuelha de grafuelh en pausicionar lo det gròs e lo guinhaire sus doás ponchas. I bufar dessús per la faire virar e produsir un pitit roncament.

Lo nadau, calenda, en provença

Lo "gròs sopar"

(sèt plats que rapèlan las sèt dolors de la Vèrge) comença per la ceremonia del "cacha fuòc" : lo soc de Nadal, branca mòrta d'un arbre fruchièr es pausat per l'òme mai jove de la familha dins la chiminièra. Aquel gèst apèla l'abondància e la proteccion per l'ostal. Puèi un repais magre, simple, generalament compausat de peis e de legums, seguit dels famoses "tretze dessèrts" (veire la fenèstra d'ièr).

Los trètze dessèrts
Se ditz que los tretze dessèrts simbolizan lo Crist e los dotze apòstols. Los elements de basi (fruchas secas, nogats e pompa) son obligatòris.
La color de las fruchas secas evòca lo vestit de bura dels diferents òrdres religioses dits « mendicants » del sègle XIX.
- anogas e avelanas = Augustins
- figas = Franciscans
- amètlas peladas = Carmes
- rasims secs = Dominicans
Las fruchas frescas :
- dàtils - peras - iranges - rasims frescs - pomas - melon d'ivern
Nogats blanc (representa lo ben) e negre (representa lo mal), pasta de codonh
La Pompa es alestida amb farina, òli d'oliva e cassonada perfumada a la flor d'irangièr.

La pompa a l'òli, qu'es aquò ?
Quicòm de simple e deliciós.

1 quilò de farina
250 gramas de sucre fin
20 gramas de levadura del fornièr
la mitat d'un veire d'aiga de flor d'irangièr
200 gramas d'òli d'oliva
2 pels d'irange raspadas
° Barrejar e prestir lo tot. S'aviá l'aire tròp sec,
caldriá ajustar un chic de flor d'irangièr.
° Amassar la pasta en bola dins un ensaladièr, plan estropat dins una tòrca
e daissar dins un canton de l'ostal, caud e sens corrent d'aire, pendent tres oras
(lo temps d'arrengar l'avet de Nadal, per exemple) per la far doblar de volume.
° Al cap de tres oras, formar una galeta amb la bola gròssa, i far de talhs amb un cotèl de la lama fina
e botar al forn doç en susvelhant que rastume pas.
° Se manja freg amb de confitura
o tot sol, quand l'enveja te pren.

L'Aubre de Nadal

En Alsàcia, al sègle 12, apareguèt la tradicion de l'arbre de Nadal.
Començan a decorar los ostals amb brancas copadas 3 jorns abans Nadal.
A l'origina, representava l'Arbre d'Eden, dins los mistèris jogats la velha de Nadal a bòrds del flume Rhin. Se decorava amb pomas estacadas sus las brancas.
En Letonia, lo monde dançavan a l'entorn d'un arbre decorat de ròsas abans de lo brutlar.
Simbòl de la Vèrge, las ròsas èran de la fèsta per decorar l'arbre, e tanben pomas, bonbons e pastissons que semblavan ostias. Las pomas evocavan Adam e Eva, festejats lo 24 de decembre e canonizats per las glèisas d'Orient.
A l'epòca, la glèisa considerava l'arbre de Nadal coma una tradicion pagana e maçonica.
Mai tard, una estela foguèt crincada ennaut de l'arbre, simbòl de l'estela de Betelem que guidèt los pastres e los Reis Mages.
En 1560, moment de la Refòrma, los protestants refusan de representar la Nativitat per una grépia e aiman mai desvolopar la tradicion de l'Arbre que simboliza lo paradís d'Adam e Eva e la coneissença del Ben e del Mal.
L'illuminacion de l'arbre se fasiá amb clòsques d'anogas emplenats d'òli amb un pichon fial de coton.
En França, l'arbre serà menat a Versalhas per Maria Leszcynska, femna de Loís XV en 1738.

Quitament se es plasenta, la tradicion de l'aubre de Nadau es pas occitàna.

La cossa de Nadau

La còssa de Nadau se ditz tanben "cacha-fuòc" en Provença.
La còssa deu èsser pro bela per durar mentre Nadau e los reis, sió tres setmanas.
Se lucha la nuech de Nadau e fau la far coire tot siau e la velhar. Segon çò qu'esperan dins l'annada fau prener un brave tròç d'aubre que pòrta de las fruchas coma lo cirier, lo pomier, prossegier, lo nogier. Màs se qu'es dau vin que volen fau chausir un jarric, de segur copat dins l'annada, a veire dins la setmana d'avant.
Lo mai gròs tison deu èsser surtit a còps de pè juscau champs per far venir la ravas (manca que iá las ravas...). Las cendres son conservadas per protegir la maison de la chavana.
Un tison serà tanben botat de costat per luchar lo fuòc de Nadau de l'annada entranta.

A notar quo es que per los qu'avián pas mai de chemineia que fuguèt inventada "la buscha de nadau" que se minja en dessert.