Entau Nadal

http://www.dailymotion.com/video/x7s81j_arnaud-cance-enta-nadal_music

Entà Nadal a mèja-nuèch
Los pastorèls sortan del lech
Se'n vam tot drech al pargue
Veire de lor tropèl
Pastorèls Dieu vos garde !
çà lor ditz un angèl.

Atal lor a parlat l'angèl,
Avèm aicí quicòm de bèl ;
Lo senhur ven de nàisser
Tot prèp de Betelèm
Cal quitar de far pàisser,
Aquò n'es gaire luenh !

Aprèp qu'elis i son anats
Se sont totis aginolhats ;
An vist un grand esclaire
S'espandir sur l'Enfant
E la Vierja, sa maire,
Reina de tots los sants !

Pastors cal pregar nostre Dieu,
Per que nos salhe mòrts o vius ;
E per que, sus la tèrra,
Sa santa volontat
Apasime la guèrra
Del demon estacat.

la nuech es freja

La terra es freja
http://www.dailymotion.com/video/xbj7p1_los-gentes-goiats-dau-perigord-a-la_music

La terra es freja,
Lo ciau neveja,
Mòrta sason,
Auvètz los angèus
Chantar loanges
Dau Nadalon.

Venètz floretas,
Ròsas, violetas,
Li far cort,
Jamai la terra
N’a vusd d’enquera
Tan genta flor. Que vos pintrava,
Vos embaumava,
Quita lo ciau,
Auvètz, floretas,
Ròsas, violetas
Dau mes d’avriau.

Aqueu que dona
Aus reis coronas,
Glòra, palais,
Dins una estable
Tan miserable
Anuech se plai. Non, non sus terra,
N’i a ren d’enquera,
D’amont, d’aluenh,
De comparable
A nòstre estable
De Betelèm.

Tradicionau
lemosin

Cantem Nadal

Cantem Nadal
Rosina de Pèira
Cant tradicionau
de Lengadòc Naut

Qual diriá que Diu, lo Mèstre
De la luna de del Solelh,
Es nascut dins un campèstre,
Sens candèla ni calelh

Cantem coma cal,
Cantem totis amassa,
Cantem coma cal,
Cantem Nadal.

Anirem sus la montanha
Atrapar un auselet,
Lo tendrem per la cambeta
Per amusar l’Enfantet.

Bertomiu pòrta ‘na griva
Dins lo plèc de son mantèl,
Miquèl un niu de cardina
Dins lo clòt de son capèl

Francès pòrta ‘na coqueta,
Guilhalmes un rossinhòl,
Jòrdi pòrta de castanhas
E Bernat un parpalhòl

L’Enfant dròm dins una granja,
El qu’es lo Mèstre del Cèl,
N’a per lèit un pauc de palha
Qu’un estable per castèl.

La velha de Novè

Aqueu jorn, de bòna ora, lei boiers desjonhián. Ma maire li donava, en chascun, dins una servieta, una bèla fogassa a l’òli, una rondèla de nogat, una jonchada de figas secas, un fromatjon, un api, ambé una fiòla de vin cuech. E, quau d’aicí e quau d’ailà, tot aquò gratava camin, per anar pausar cachafuòc, dins seis endrechs, a seis ostaus. Au mas non demorava que lei paurei marrits qu’avián ges de familha ; e mesme, de parents, quauque vièlh jovenòme, arribavan defes, au tombar de la nuech, en disènt : « Bònei festas ! Veniam pausar, cosin, cachafuòc ambé vosautres ».
Toteis ensèms anaviam quèrre, joiós, lo Cachafuòc que faliá que fuguèsse, sempre, un aubre fruchau. L’adusiam dins lo mas, toteis arrengueirats, lo plus ainat d’un bot, ieu lo caganís de l’autre ; tres còps i fasiam faire lo torn de la cosina ; puei arribat davant la lar ò palhassa dau fuòc, solemnament mon paire i escampava dessús un veire de vin cuech, en disent :
« Alègre ! Alègre ! Mei bèus enfants, Dieu nos alègre !
Ambé Calènda tot ben vèn...
Dieu nos fague la gràcia de vèire l’an que vèn,
E se non siam pas mai, que non fuguem pas mens ! »
E totei cridaviam :
« Alègre ! Alègre ! Alègre ! » e’mb aquò se pausava l’aubre sus lei capfuòcs e tanlèu resplendènta partiá la regalida :
« Cachafuòc, Bota fuòc. »
disiá mon paire en se signant, e totei nos metiam a taula.

Ò ! la taulada santa, veritablament santa, ambe, tot a l’entorn, la familha complèta, pacifica e urosa ! En luòga dau calèu, pendolant de la mòca, que, dins lo corrent de l’an, menut, nos fasiá lume, aqueu jorn, sus la taula, brilhavan tres candèlas... E lo moc, se virava, per còp, devers quauqu’un, aquò’ra una marrida marca. De chasque bot, dins un sieton, verdolejava un bruelh de blat que, lo jorn de santa Barba, s’èra mes grelhar dins l’aiga. Sus la tripla toalha blanca pareissián, a de reng, lei plats sacramentaus : lei cacalausas, que chascun, ambé un lòng clavèu nòu, tirava dau cruvèu ; la merluça fregida, lo muge ambe d’olivas, la carda, lei cardons, l’api a la pebrada, seguit d’una sequèla de privadiás requistas, coma fogassa a l’òli, passarilhas, nogat, pomas de paradís ; e, au-dessús de tot, lo gròs pan calendau que non s’entamenava qu’après n’aver donat, religiosament, un quart au promier paure que passava.
La velhada, en esperant la messa de miejanuech, èra lònga, aqueu jorn, e longament, autorn dau fuòc, se i parlava deis ancians e se lausava seis accions.

D’après Frédéric MISTRAL, Memòri e raconte, Paris,
Plon, 1906 ; Raphèle, CPM, 1981

proverbis

Quand Nadau tomba un diluns
Tot es perdut ;

Se tomba un dimars
Pan e vin e charn ;

Se tomba lo dimercres
Semena la quita greza ;

Se tomba un dijuòus
Fau vendre charreta e buòus

Se tomba lo divèndres
Lo blat per las cendres ;

Se tomba dissade
Bota pióta a l’aste ;

Si es dimenc, lo Nadalon
’Chapta fiau e chandelon.




Proverbi per Senta Luça
( lo13 de decembre)

Per Santa Luça lo jorn frotja
d’un saut de puça.
Per Nadau d’un saut de brau.


Proverbi per Sent Tomàs
(lo 21 de decembre)

A Sant Tomàs
Pela Pòrc, magre o gras.

La grépia e los santons

L’origina de la grépia es marselhesa.
Es una representacion, en figurinas d’argela, de la nativitat, inspirada de las pastoralas que se fasián, e se fan enquera, dins las glèisas, emb de personatges vius. Lo mot de santon, passat au francés, es un mot occitan, lo diminitiu ipocoristic de sant.
Au sègle XVIII, los santonièrs aponden au personatges biblics (Jèsus, Maria, Josèp, los Reis Mages, e mai l’àsne e lo buòu) de personatges de la vita cotidiana. Tots los mestiers tradicionaus, de la vila, dau champestre e de la mar, seràn
representats, los pastres de segur, mas tanben lo molinier, lo fornier, lo peschaire, l’orsalhièr, l’amolaire, la bujadièra, la paisana... tots emb un present que venen portar a l’enfanton.
Lo pastre, la peissonièra, lo tamborinaire.

(Far la descripcion pagina 144 dau libre, lo tamborinaire amb lo tamborin, lo pifre dins la man gaucha e lo capèl bèl, lo pastre amb la
jarga e lo baston, un anheu jos lo braç, los autres a l’entorn.
I a tanben lo ravit, dins sa posicion emblematica, braçs levats e l’aire inocent.

Per veire d’autres santons, anar sus los sitis dels santonièrs mai coneguts, coma Carbonel de Marselha o Fouque, d’Ais de Provença :
http://www.claude-carbonel.com
http://www.santonsfouque.fr

Lo vielh conta l’istòria.

Un còp i aviá un ange, brave e sabent entre tots, que s’apelava Azazel. Viviá urós dins lo Paradís, al mitan de sos
companhons ailats. Mas un jorn plen d’orguelh, se creguet tant poderós coma son Mestre e se revoltet. Per lo punir,
l’Eternal lo gitet d’amonaut e lo barret dins lo Ròc d’Infèrn.


Lo viatge de Guilhèm

Dempuei aquel jorn, amb los anges maudichs coma el, Azazel amassa dins son reiaume sombre l’aur e las peiras
preciosas que fan commetre tant de crimes als abitants de la terra. E, chasca annada, son tesaur s’aumenta de tots los bens que los òmes an mal aquesit pendent los dotze mes.
Chasque ser de Nadal, del mentre que tillan los dotze còps de la miejanuech, la caverna se drueba, e l’òm pòt entrar dins la gròta enfadada e n’emportar tot çò que plai. Mas malur a lo que se laissa esblauvir pel tesaur d’Azazel ! Los dotze còps tillats, lo rochier se tòrna barrar, e l’imprudent que s’es laissat préner deven la preja dels maudichs.
Chasca annada daus malurós se fan atrapar, e aqueste ser, segur, n’i aurá ben quauqu’un, a cort d’argent, que vendrà
assajar de s’enrichir al ròc d’Infèrn.

Margareta PRIOLO, « Guilhaume sens paur », Contes del Mairilhier, Brive, 1915